Sherlock 221 جمعه 29 شهریور 1392 21:09 نظرات ()


بررسی ژانر کاراگاهی در ادبیات - نوشته ی نوید فرخی


Detective fiction یا داستان کاراگاهی زیر شاخه ای از crime fiction (داستان جنایی) و mystery fiction(داستان معمایی) است که در آن یک کاراگاه یا بازرس، حرفه ای یا آماتور به بررسی یک جنایت یا سرقت می پردازد.

پیشگام اصلی این ژانر در ادبیات مدرن، ادگار آلن پو است که کاراگاه مشهورش آگوست دوپین را با داستان «جنایات در مُرده خانه ی غم» در سال 1841 معرفی می کند. مراسم ادگار، از جمله معتبرترین رویداد ادبی ژانر کاراگاهی و معمایی به شمار می رود که به احترام این نویسنده، ادگار نام گرفته است(رویداد مشهور دیگر اختصاصی متمرکز بر ژانر کارگاهی و معمایی، مراسم خنجر طلایی است). امیل گابوریو پیشگام این ژانر در فرانسه است. کاراگاه او افسر پلیسی است به نام موسیو لکاک. این افسر به کمک برادرش به حل معماها می پردازد. سپس چارلز دیکنز و دیگران به این ژانر نوپا رونق بخشیدن.


عناصری که در داستان کاراگاهی دیده می شود:

·         سرقت از منزل

·         همکاری یا انجام جنایت توسط یک نفر از افراد معتمد داستان(Inside job)

·         گمراه کردن خواننده

·         یک کاراگاه با تجربه و شناخته شده

·         اشتباه نیروی پلیس محلی

·         بازجویی های هدفمند کاراگاهی

·         تعدادی مظنونین نادرست

·         وقوع جنایت به گونه ای غیرقابل توجیه(locked room mystery)

·         بازسازی جنایت

·         یک پیچ و تاب نهایی در داستان



در سال 1887 آرتور کانن دویل شرلوک هولمز، شناخته شده ترین مخلوق ادبی تمام اعصار را آفرید. آنطور که دویل گفته شرلوک هولمز تحت تاثیر دکتر جوزف بل استاد دانشگاهش خلق شده است.

 تمامی نویسندگان داستان های کارگاهی بعد از دویل، اعتراف کرده اند که از شرلوک هولمز الهام گرفته اند. بررسی شرلوک هولمز و تاثیر گذاری اش بر هنر، ادبیات، فرهنگ، سینما و حتی علم به تنهایی می تواند موضوع یک مجلد کامل باشد. از سال 1920 تا 1930 را عصر طلایی داستان های کاراگاهی می نامند. چون نویسنده های زیادی ظهور پیدا کردند که این ژانر را دنبال کردند، از همه برجسته‌ تر آگاتا کریستی.

 در بین این افراد، چهار بانو هستند که به عنوان ملکه های جنایت این ژانر انتخاب شده اند: آگاتا کریستی، دوروسی سایرز، ناگیو مارش و مارگری آلینگهام. غیر از ناگیو مارش که نیوزیلندی بود بقیه انگلیسی اند. کتاب های آگاتا کریستی از دیر باز در ایران توسط مترجمین مختلف  به مخاطبین فارسی زبان عرضه شده و کاراگاه های او هرکول پوارو و خانم مارپل بسیار مشهورند[1].

 همچنین در این دهه یک سری قوانین برای ژانر کاراگاهی زیر نظر رونالد ناکس با همکاری کاراگاهی نویسان تدوین شد که بسیاری هنوز هم به آن مراجعه می کنند. به عنوان مثال در داستان پلیسی ماورالطبیعه نباید اتفاق بیفتد و از این قبیل.

شایع ترین زیرشاخه ی داستان کاراگاهی را whodunit می نامند که شکل فشرده ی "who done it?" یا "چه کسی این کار را انجام داده" است. بدین ترتیب که از ابتدا تا انتهای داستان در جستجوی کسی هستیم که مرتکب جنایت شده.

 این زیرشاخه در دوران طلایی داستان های کاراگاهی به اوج خود رسید. در این دوره بسیاری از ادبا حتی اگه نه به صورت حرفه ای، شانس خود را در این ژانر امتحان کردند.

 به غیر از هرکول پوارو و خانم مارپل ، لرد پیتر ویمسی، مخلوق دوروسی ال سایرز و وان داین مخلوق فیلو ونس و پدر براون مخلوق گیلبرت کیت چسترتون، منتقد نامی انگلیس، نیز در این دوره مشهور بودند. پدر براون کشیشی است که معمولا به طور تصادفی در صحنه های جنایت قرار می گیرد و بدون آنکه تحقیق یا بازجویی کند تنها با مشاهده و شنود دقیق با نوع نگاهی کاملا متفاوت از دیگران معما را حل کند. کاوه ی میرعباسی تعدادی از داستان های پدر براون را به فارسی ترجمه کرده است. 

در سال های بعد، معمایی و غیرممکن ترین داستان های کارگاهی توسط جان دیکسون کار نوشته شد. جان دیکسون کار را  به نام استاد سبک معما در اتاق از تو قفل شده یا "locked room mystery" می شناسند. 

در این سبک جنایت به گونه ای رخ می دهد که گویی قتل توسط عوامل انسانی صورت نگرفته. به عنوان مثال فردی به قتل می رسد در حالی که اتاق از تو قفل بوده و پنجره ها بسته است. از نمونه های بارز این نوع داستان، ماجرای خانه ی خالی اثر سر آرتور کانن دویل است. 

هنر جان دیکسون کار باعث شد تا وراث دویل اجازه ی نوشتن داستان های جدید شرلوک هولمز را به او بدهند. کتاب شاهکارهای شرلوک هولمز که به قلم جان دیکسون کار و آدریان کانن دویل(پسر آرتور کانن دویل) نوشته شده در ایران به ترجمه ی رامین آذر بهرام به چاپ رسیده است.

 همچنین کاراگاه دکتر پریستلی اثر جان ریهود نیز معماهای قابل توجهی را حل می کند. در همین زمان در آمریکا، داستان های کاراگاهی توسط الری کویین و رکس استوت بسط یافت و مورد توجه قرار گرفت. الری کویین مشهور ترین کارگاه پلیسی آن دوران در آمریکاست که توسط دو پسرخاله نوشته می شده.

 الری کویین به اندازه ی وسعت شهرت جهانیش، چندان در ایران شناخته شده نیست. کتاب ده روز شگفت انگیز الری کویین به ترجمه ی خسرو سمیعی در ایران چاپ شده است.

اولین کاراگاه خصوصی داستانی کیست؟

شرلوک هولمز در داستان های دویل به عنوان مشاور جنایی معرفی می شود. پس اولین کاراگاه خصوصی جنایی چه کسی است؟ مارتین هویت اولین کاراگاه خصوصی مدرنی است که توسط آرتور موریسون در اواخر قرن نوزدهم خلق شده است. کاراگاه های خصوصی یا private eyes سپس در دهه ی سی میلادی بدلیل ظهور خلافکاران واقعی مثل آلکاپون بیش از پیش در ادبیات پا به عرصه گذاشتند. و داستان های کاراگاهی جدیدی در این زمان شکل گرفت که تا حدودی تغییر ماهیت داده بود.

 این داستان ها در خیلی از موارد به جای اینکه تمرکز را بر یک معما قرار دهند، حول برقراری عدالت در برابر افرادی شکل می گرفتند که قدرت فساد امیز زیادی داشتند. نویسندگان آمریکایی در دهه ی سی به میزان زیادی این ژانر را مورد پذیرش قرار دادند. از جمله مشهورترین آنها داشیل همت، ارل استنلی گاردنر و جاناتان لتیمر.

 ژانر مورد استفاده ی آنها را hardboiled می نامند، بطوریکه تمرکز بیشتر از کاراگاه بر روی گانگسترها و جنایتکاران است.

در اواخر دهه ی سی، ریموند چندلر داستان های پلیسی را در مقابل شکل گزارش گونه ی همت، به زبان خودمانی تر بیان کرد. کاراگاه او، فیلیپ مارلو نسبت به موارد پیش از خود متفاوت بود و بسیاری از آثارش فیلم و سریال شدند. در دهه ی چهل و پنجاه چندین کاراگاه شبیه به فیلیپ مارلو افریده شد. از شناخته شده ترین کتب ریموند چندلر، Big Sleep است که در ایران به نام خواب گران توسط قاسم هاشمی نژاد ترجمه شده است.

در دهه ی چهل، راس مک‌دونالد بار دیگر hardboiled را با معرفی کاراگاهش لئو آرچر، به روز رسانی کرد. آرچر یک کاراگاه خصوصی بود که خصوصیت منحصر به فردش استفاده از روانشناسی بود و نثر زیبای مک دونالد او را قابل تصور می کرد. مانند سایر پیروان سبک hardboiled، تمرکز مک دونالد بر رئالیسم بود.

دنیس لیندس با اسم مستعار مایکل کالینز، نویسنده ای بود که این فرم را به عصر مدرن هدایت کرد. کاراگاه او داس فارچن درگیر همان مسائلی است که سایر نویسندگان hardboiled درگیر بوده اند، اما مسائل اجتماعی، تاثیر اجتماع بر کاراگاه و خاستگاه های اجتماعی شخصیتهای اصلی بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.

 نویسندگان برجسته ی این ژانر در دو دهه غالبا آقایان بودند تا اینکه در اواخر دهه ی هفتاد نویسندگان خانم، مثل سو گرفتون، سارا پارتسکیو و...  ظاهر شدند.

در اواخر قرن بیستم زیرژانر جدیدی ظهور پیدا کرد که Cozy mystery  نام گرفت. Cozy mystery در حقیقت باز آفرینی whodunit در دوره ی طلایی داستان های کاراگاهی بود. این داستان های جدید برخلاف داستان های hardboiled عموما عاری از خشونت و تعلیق ناشی از وحشت بودند و بیشتر متمرکز بر جنبه های معمایی داستان می شدند. از نویسندگان مشهور این سبک جدید فیلیپ کریگ، دایانا دیویدسون و ... هستند.

 در کشورمان، با وجود اینکه ژانر پلیسی هنوز خیلی جدی گرفته نمی شود، اما نسل های مختلف زیر ژانر whodunit را خوانده اند و تاکنون کتب معمایی کاراگاهی ازین قبیل بسیار پر طرفدار بوده اند، همچنین گذار و جهش های نیم قامتی به داستان های hardboiled  توسط ناشرینی همچون طرح نو، جهان کتاب، نیلوفر و ... صورت گرفته است.


مراجع

1.        Scaggs, John (2005). Crime Fiction (The New Critical Idiom). Routledge. ISBN 978-0415318259.

2.        Silverman, Kenneth (1991), Edgar A. Poe: Mournful and Never-ending Remembrance (Paperback ed.), New York: Harper Perennial, ISBN 0-06-092331-8

3.        Sims, Michael, ed. ‘’The Dead Witness: a connoisseur’s collection of Victorian detective stories’’, Bloomsbury, 2011: p2-3

4.        Kismaric, Carole and Heiferman, Marvin. The Mysterious Case of Nancy Drew & The Hardy Boys. New York: Simon & Schuster, 1998. ISBN 0-684-84689-6

5.        Paul Collins. "The Case of the First Mystery Novelist", in-print as "Before Hercule or Sherlock, There Was Ralph", New York Times Book Review, January 7, 2011

6.        Julian Symons (1972), Bloody Murder: From the Detective Story to the Crime Novel.  

7.        Lycett, Andrew (2007), The Man Who Created Sherlock Holmes: The Life and Times of Sir Arthur Conan Doyle, Free Press,  ISBN 978-0-7432-7523-1

8.        Martin, Nora (1996). ""In the business of believing women's stories": Feminism through detective fiction (Sara Paretsky, Sue Grafton)" (M.A. thesis) Wilfrid Laurier University

9.        "Canonization, Modern Literature, and the Detective Story, John G. Cawelti, from Theory and practice of classic detective fiction, Jerome Delamater, etc., Hofstra University, 1997

10.     "Twenty rules for writing detective stories (1928) by S. S. Van Dine". Gaslight.mtroyal.ca. Retrieved 2013-02-14.



[1]  از آثار آگاتا کریستی داستان کوتاهی به نام عمارت شیراز ترجمه ی این حقیر در ویژه نامه ی نوروزی سال 90 مجله ی همشهری سرنخ به چاپ رسید.